Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι ναρκισιστές… Μετρήστε τα τετράγωνα
Με την πρώτη ματιά, η εικόνα φαίνεται απλή: μια πολύχρωμη διάταξη από τετράγωνα μπλοκ, τοποθετημένα προσεκτικά το ένα δίπλα στο άλλο.
Η λεζάντα γράφει: «Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι ναρκισιστές… Μετρήστε τα τετράγωνα». Μοιάζει με ένα παιχνιδιάρικο αίνιγμα — μετρήστε τα ορατά τετράγωνα και δείτε τι αριθμό θα βγάλετε. Όμως, κάτω από την επιφάνεια, αυτό το οπτικό παζλ αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο για την αντίληψη, την προσοχή, ακόμα και τον εγωισμό μας.
Λοιπόν, πόσα τετράγωνα βλέπετε;
Κάποιοι απαντούν γρήγορα. Μετρούν μόνο τα προφανή τετράγωνα της πάνω επιφάνειας. Άλλοι κοιτάζουν πιο προσεκτικά και συμπεριλαμβάνουν τα μπροστινά. Λίγοι εξετάζουν τις ακμές και παρατηρούν κρυφές επικαλύψεις. Ο αριθμός ποικίλλει ανάλογα με το πόσο βαθιά παρατηρεί κανείς.
Και εκεί ακριβώς ξεκινά το πραγματικό μήνυμα.
Η ψυχολογία πίσω από αυτό που βλέπουμε
Η ανθρώπινη αντίληψη είναι επιλεκτική. Ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να επεξεργάζεται πληροφορίες γρήγορα και αποτελεσματικά. Με αυτόν τον τρόπο, συχνά εστιάζουμε μόνο σε ό,τι είναι πιο προφανές — στις επιφάνειες που βρίσκονται ακριβώς μπροστά μας. Υποθέτουμε ότι αυτό που βλέπουμε είναι πλήρες.
Αυτή η τάση συνδέεται στενά με αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «γνωστική προκατάληψη». Εμπιστευόμαστε την πρώτη μας εντύπωση. Πιστεύουμε ότι η ερμηνεία μας είναι η σωστή. Και όταν κάποιος άλλος δίνει μια διαφορετική απάντηση, μπορεί να την απορρίψουμε αντί να την επανεξετάσουμε.
Με πολλούς τρόπους, εκεί ακριβώς βρίσκεται η σύνδεση με τον ναρκισσισμό.
Το αντανακλαστικό του «Εγώ έχω δίκιο»
Η λέξη «ναρκισιστής» χρησιμοποιείται συχνά με επιπόλαιο τρόπο σήμερα. Κλινικά, ο ναρκισσισμός αναφέρεται σε μια διογκωμένη αίσθηση αυτοπεποίθησης, μια βαθιά ανάγκη για θαυμασμό και δυσκολία στην ενσυναίσθηση. Όμως, στην καθημερινή ζωή, ήπια ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά εμφανίζονται με μικρούς, ανεπαίσθητους τρόπους.
Για παράδειγμα, όταν κάποιος μετράει τα τετράγωνα και δηλώνει με αυτοπεποίθηση «Είναι 8», μπορεί να νιώθει σίγουρος ότι έχει δίκιο. Αν ένα άλλο άτομο πει «Στην πραγματικότητα είναι 12», η άμεση αντίδραση μπορεί να μην είναι η περιέργεια, αλλά η άμυνα:
«Κοίταξα πολύ προσεκτικά».
«Θα κάνεις λάθος».
«Ξέρω τι είδα».
Το παζλ παύει να αφορά το μέτρημα των τετραγώνων και αρχίζει να αφορά την προστασία του εγώ.
Επίπεδα κάτω από την επιφάνεια
Αν ρίξετε μια δεύτερη ματιά στα μπλοκ, ίσως παρατηρήσετε ότι η διάταξη δημιουργεί αλληλεπικαλυπτόμενες προοπτικές. Ορισμένα τετράγωνα είναι ορατά από πάνω, άλλα από μπροστά. Ανάλογα με τη γωνία, μπορεί να βγάλετε διαφορετικά σύνολα.
Έτσι λειτουργεί και η ζωή.
Βλέπουμε τις καταστάσεις από τη δική μας οπτική γωνία και υποθέτουμε ότι αυτή είναι η πλήρης εικόνα. Μετράμε ό,τι είναι προφανές σε εμάς. Όμως κάποιος που στέκεται σε μια διαφορετική γωνία μπορεί να βλέπει περισσότερα — ή λιγότερα. Το πραγματικό μάθημα δεν αφορά το πόσα τετράγωνα υπάρχουν, αλλά το πόσο πρόθυμοι είμαστε να επανεξετάσουμε την αρχική μας απάντηση.
Είναι όντως οι περισσότεροι άνθρωποι ναρκισιστές;
Ο τίτλος είναι σκόπιμα προκλητικός. Δεν είναι όλοι ναρκισιστές με την κλινική έννοια. Ωστόσο, πολλοί από εμάς έχουμε στιγμές που βάζουμε την οπτική μας πάνω από των άλλων. Βγάζουμε βιαστικά συμπεράσματα. Υπερασπιζόμαστε τις απόψεις μας. Αντιστεκόμαστε στη διόρθωση.
Τα πολύχρωμα μπλοκ στην εικόνα αντιπροσωπεύουν κάτι παραπάνω από γεωμετρία. Αντιπροσωπεύουν την πολυπλοκότητα. Κάθε τετράγωνο εξαρτάται από τον τρόπο που το κοιτάζεις.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο «Πόσα τετράγωνα υπάρχουν;».
Το βαθύτερο ερώτημα είναι:
Είστε πρόθυμοι να μετρήσετε ξανά;
Γιατί η εξέλιξη ξεκινά όταν κοντοστεκόμαστε, κοιτάζουμε πιο προσεκτικά και παραδεχόμαστε ότι μπορεί να μην είχαμε δει τα πάντα την πρώτη φορά.
Μερικές φορές, η πραγματική δοκιμασία δεν είναι η ευφυΐα.
Είναι η ταπεινότητα.
Και αυτό ίσως είναι το πιο σημαντικό «τετράγωνο» από όλα.